სამცხე-ჯავახეთის მხარე – მხარე სამხრეთ საქართველოში, მოიცავს ისტორიულ–გეოგრაფიული პროვინციების სამცხის, ჯავახეთის და თორის ტერიტორიებს. რეგიონის საერთაშორისო კოდია: GE-SJ.

მხარის ფართობი შეადგენს 6413 კვ.კმ-ს,

მოსახლეობა - 208 ათასს, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1 კვ.კმ-ზე - 32 კაცს.

მხარის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ახალციხე.

მხარეში 353 დასახლებული პუნქტია, მათ შორის:

ქალაქი - 5: ახალქალაქი, ახალციხე, ბორჯომი, ვალე, ნინოწმინდა;

დაბა – 7: ბაკურიანი, ბაკურიანის ანდეზიტი, წაღვერი, ახალდაბა, ადიგენი, აბასთუმანი, ასპინძა;

მხარის ტერიტორიაზე მდებარეობს ბუნების, არქიტექტურისა და კულტურის მრავალი ძეგლი, მათ შორის უმნიშვნელოვანესია:

• ვარძიის სამონასტრო კომპლექსი

• თმოგვის ციხე

• ხერთვისის ციხე

• ზარზმის მონასტერი

• საფარის მონასტერი

"თუმცა რამდენიმე საუკუნეა განვლილი მას შემდეგ, რაც მესხნი საქართველოს განშორებულნი იყვნენ, მაგრამ აქამდე ისინი თითქმის არ განსხვავდებიან ქართველებისაგან არც ხასიათით, არც ზნეობით, არ ყოფა-ცხოვრებით. ოჯახობა და სახლ-კარი ლაზათიანად და ფაქიზად აქვთ მოწყობილი,კეთილს ცხოვრებას აქ უფროა შეჩვეული ხალხი, ვიდრე საქართველოს სხვა ნაწილებში".

ვახუშტი ბატონიშვილი